Η Εσωτερική διάσταση της μουσικής και η αρμονία της ζωής

Η τέχνη της μουσικής θεωρήθηκε ιδιαιτέρως θεία, επειδή είναι το ακριβές αντίγραφο του νόμου που λειτουργεί στο σύμπαν. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η μουσική είναι η γλώσσα της ομορφιάς του Ενός, το οποίον κάθε ψυχή αγαπάει.

Πολλοί την θεωρούν πηγή διασκέδασης, χόμπι ή μια τέχνη όμως για εκείνους που ακολουθούν την εσωτερική ατραπό, η μουσική υπερβαίνει όλες τις τέχνες γιατί μπορεί να εξυψώσει την ψυχή πάνω από τη μορφή. Η αληθινή χρήση της είναι να γίνει κανείς μουσικός στις σκέψεις, στα λόγια και στις πράξεις του.

Θα πρέπει να είμαστε ικανοί να προσφέρουμε την αρμονία την οποία ποθεί η ψυχή και την οποία επιθυμεί κάθε στιγμή…

Πολλούς αιώνες πριν η ΝΑΣΑ αποδείξει την ύπαρξη μουσικής στο Σύμπαν ο Πλάτωνας την ονόμαζε ως «ομορφιά του Σύμπαντος» κι έλεγε ότι «Η Μουσική είναι ένας ηθικός κανόνας. Δίνει ψυχή στο Σύμπαν, φτερά στη σκέψη, απογειώνει τη φαντασία, χαρίζει χαρά στη λύπη και ζωή στα πάντα».

Η μουσική για τους Πυθαγόρειους ήταν η εικόνα της ουράνιας αρμονίας. Η μουσική ήταν πάνω από όλα μαθηματικά γιατί οι αρμονικές σχέσεις των αριθμών μεταφέρονταν στους πλανήτες. Ο μεγάλος φιλόσοφος δίδασκε ότι οι πλανήτες καθώς περιστρέφονται  παράγουν διάφορους μουσικούς ήχους τους οποίους δεν ακούμε. Επίσης πίστευαν ότι όλη η ύλη προήλθε από μουσικές αποχρώσεις, ωστόσο ήταν σε ένα επίπεδο όπου κανείς δεν μπορούσε να ακούσει παρά μόνο ο πραγματικός Θεουργός.

Αν σταθούμε για λίγο στη γεωμετρική και μαθηματική πλευρά του θέματος θα παρατηρήσουμε ότι υπάρχουν πέντε συμμετρικά πολύεδρα. Ο Πλάτων έλεγε ότι αυτά τα πολύεδρα είναι οι βασικοί δομικοί κρίκοι, τα πλέον σημαντικά δομικά στοιχεία στην δημιουργία του σύμπαντος.

Ο Κέπλερ που μελέτησε τα έργα των αρχαίων Ελλήνων και ιδιαίτερα του Πλάτωνα παρατήρησε με τις έρευνές του ότι οι τροχιές των πλανητών, και φυσικά της Γης, σχηματίζουν την περιφέρεια συγκεκριμένων πολύεδρων.

Για παράδειγμα η τροχιά του Αρη σχηματίζει την περιφέρεια ενός τετράεδρου  που συμβολίζει το Πυρ. Η τροχιά του Διός σχηματίζει την περιφέρεια ενός κύβου που συμβολίζει τη γη. Η τροχιά της Αφροδίτης σχηματίζει την περιφέρεια ενός οκτάεδρου που συμβολίζει τον Αέρα, ενώ η τροχιά της Γης σχηματίζει την περιφέρεια ενός εικοσάεδρου που συμβολίζει το Νερό.

Και οι αποκαλύψεις δεν σταματούν εδώ.

Οι Πυθαγόρειοι ταύτιζαν τους πλανήτες με τις νότες της μουσικής ΝΤΟ, ΡΕ ΜΙ, ΦΑ, ΣΟΛ, ΛΑ, ΣΙ, ΝΤΟ, δηλαδή με τους νόμους της μουσικής. Κάτι που έχει επαληθευτεί και από σύγχρονους επιστήμονες, δηλαδή ότι οι συγκεκριμένες νότες αποδίδουν συγκεκριμένα γεωμετρικά σχήματα – στερεά.

Επίσης η φιλοσοφία της Τετρακτύος πρέσβευε ότι οι ήχοι των ουρανίων σωμάτων συνθέτουν μια κοσμική μουσική, γιατί οι αποστάσεις και οι ταχύτητες των πλανητών και των απλανών αστέρων διέπονται από αριθμητικούς λόγους που παράγουν και τη συμφωνία των ήχων. Οι συμφωνίες των ήχων παράγουν αρμονικό αποτέλεσμα και έχουν μορφή απλών αριθμητικών σχέσεων όπως μας διδάσκουν: 2/1 (οκτάβα), 3/2 (Πέμπτη), 4/3 (τέταρτη).

Επομένως για τους Πυθαγόρειους το μυστικό της μουσικής και της κοσμικής Αρμονίας κρύβεται στις σχέσεις των τεσσάρων πρώτων φυσικών αριθμών (1, 2, 3, 4).

Με τη θεωρία της αρμονίας των σφαιρών, που συνδυάζει την κοσμική αρμονία με τη μουσική αρμονία, ο μεγάλος φιλόσοφος επιχείρησε να εξηγήσει τη θέση και την κίνηση των πλανητών στον ουράνιο θόλο. Χρησιμοποιώντας μουσικούς όρους, δηλαδή τα μουσικά διαστήματα που ανέφερα πιο πάνω, καθόρισε υπό μορφή κλίμακας τις μεσοπλανητικές αποστάσεις.

Για τους Πυθαγόρειους η μουσική κλίμακα είναι ένα κοσμολογικό πρόβλημα και η αστρονομία η θεωρία της ουράνιας μουσικής.

Ο Βοήθιος (σημαντικός Ρωμαίος φιλόσοφος, θεολόγος και πολιτικός που έζησε στα τέλη του 5ου αιώνα) αντιστοιχούσε συγκεκριμένη μουσική νότα σε κάθε έναν από τους επτά πλανήτες καθώς και με τις ηλικίες του ανθρώπου όπως και με συγκεκριμένα φωνήεντα.

Ετσι:

Η Σελήνη αντιστοιχεί στην παιδική ηλικία, το φωνήεν Α και τη νότα ΛΑ

Ο Ερμής αντιστοιχεί στην παιδική ηλικία, το φωνήεν Ε και τη νότα ΣΟΛ

Η Αφροδίτη αντιστοιχεί στην νεότητα, στο φωνήεν Η και στη νότα ΦΑ

Ο Ηλιος αντιστοιχεί στην ενηλικίωση, στο φωνήεν Ι και στη νότα ΜΙ

Ο Αρης αντιστοιχεί στην Πλήρη Ισχύ, στο φωνήεν Ο και στη νότα ΡΕ

Ο Δίας αντιστοιχεί στην Ωριμότητα, στο φωνήεν Υ και στη νότα ΝΤΟ, ενώ

Ο Κρόνος αντιστοιχεί στα γηρατεία, στο φωνήεν Ω και στη νότα ΣΙ.

Δικαιολογημένα λοιπόν η τέχνη της Μουσικής δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά μια ανώτερη εσωτερική έκφραση. Γίνεται λοιπόν ένα είδος καθολικής γλώσσας, η οποία έχει τη δυνατότητα να εξωτερικεύσει όλα όσα συντελούνται στον εσωτερικό κόσμο κάθε έλλογου όντος. Οι αρχαίοι θεωρούσαν ότι ήταν η μόνη τέχνη η οποία μπορούσε να επηρεάσει θνητούς και Θεούς. Η συμβολική αναφορά του μύθου του Ορφέα, ο οποίος με τη μουσική κατόρθωσε να περάσει τα σύνορα του Αδη, δείχνει τη δύναμη της Τέχνης των Ήχων αλλά και τη φύση της στην τέρψη των αισθήσεων, στην εσωτερική μεταμόρφωση του ατόμου.

Ο γερμανός φιλόσοφος, θεολόγος και ποιητής Γιόχαν Χέρντερέλεγε πως «η μουσική αποκαλύπτει σχέσεις προς τα σύμπαντα, τον κύκλο του Όντος, μας κάνει να αισθανόμαστε τις κινήσεις και τις δονήσεις του παγκόσμιου πνεύματος, του Σύμπαντος».

Πράγματι, όταν  δημιουργούμε ή ακούμε μουσική γινόμαστε εν δυνάμει μάρτυρες της δημιουργίας του κόσμου. Γιατί ο ήχος έχει γεννηθεί από το άπειρο δυναμικό του κενού.Και ξαφνικά τι γίνεται; Εξαφανίζεται! Πού πάει; Επιστρέφειπίσω στο κενό της σιωπής, στο μη-Ον. Μπορεί να διαρκεί γιαμια στιγμή στη μνήμη όπως η φευγαλέα παρουσία του αγγίζειτη φευγαλέα παρουσία των ήχων που ακολουθούν, αλλάπάντα η σιωπή είναι αυτή που προηγείται και πάντα σε σιωπήθα τελειώνει.

Κάθε κίνηση που ξεπηδά από αυτή την Απόλυτη σιωπηλή Ζωή είναι μια δόνηση και ένας δημιουργός δονήσεων. Όπως η κίνηση προκαλεί κίνηση έτσι και η σιωπηλή ζωή γίνεται ενεργός σε ένα ορισμένο μέρος και δημιουργεί κάθε στιγμή όλο και περισσότερες δονήσεις που ευθύνονται για τα διάφορα πεδία ύπαρξης. Αυτά τα πεδία φανταζόμαστε ότι διαφέρουν μεταξύ τους αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι χωριστά το ένα από το άλλο.

Το ορυκτό, το φυτικό το ζωικό και το ανθρώπινο βασίλειο είναι βαθμιαίες αλλαγές δονήσεων, που διαφέρουν μεταξύ τους σε βαρύτητα, πλάτος, μήκος, χρώμα, επίδραση, ήχο και ρυθμό.

Ο άνθρωπος όχι μόνο σχηματίζεται από δονήσεις αλλά ζει και κινείται μέσα σε αυτές. Οι διάφορες διαθέσεις του, οι τάσεις, οι ασχολίες, οι επιτυχίες και οι αποτυχίες του καθώς και όλες οι συνθήκες της ζωής του εξαρτώνται από ορισμένη δράση δονήσεων, είτε αυτές είναι σκέψεις, συναισθήματα ή αισθήματα.

Υπάρχουν δύο όψεις της δόνησης: λεπτή και χονδροειδής.

Μερικές γίνονται αντιληπτές από την ψυχή, άλλες από το νου, και μερικές από τα μάτια. Εκείνα που αντιλαμβάνεται η ψυχή είναι οι δονήσεις των αισθημάτων, εκείνα που αντιλαμβάνεται ο νους είναι οι δονήσεις των σκέψεων, ενώ εκείνα που βλέπει το μάτι  είναι οι δονήσεις που έχουν στερεοποιηθεί από την αιθερική τους κατάσταση και αποτελούν τα στοιχεία αιθέρα, αέρα, πυρ, νερό και γη, ενώ οι πιο λεπτές δονήσεις είναι ασύλληπτες ακόμη και από την ψυχή.

Αν δεν υπήρχε δόνηση οι πολύτιμοι λίθοι δεν θα μας έδειχναν το χρώμα και τη λάμψη τους, τα δέντρα δεν θα αναπτύσσονταν δεν θα υπήρχαν λουλούδια και καρποί.  Οι δονήσεις μπορούν να κατανοηθούν σαν αιτία και αποτέλεσμα. Το αν ένα πράγμα είναι ορατό ή ακουστό, αντιληπτό ή ασύλληπτο, εξαρτάται από την ταχύτητα των δονήσεων. Το καθετί έχει τον ήχο και τη μορφή του.

Ακόμη και τα πράγματα που δεν μπορούμε να αντιληφθούμε. Αυτό που ονομάζουμε ζωή και θάνατο είναι στην ουσία διαφορετικοί ρυθμοί δονήσεων. Για παράδειγμα όταν ένας καρπός σαπίσει, όταν ένα λουλούδι μαραθεί υφίσταται μια αλλαγή στις δονήσεις του. Αν προσπαθήσουμε να δούμε τη ζωή μέσα από αυτή τη σκοπιά, ίσως συνειδητοποιήσουμε ότι η γέννηση και ο θάνατος είναι μόνο δικές μας ιδέες για τη ζωή, ότι δεν υπάρχει θάνατος και ότι τα πάντα είναι ζώντα γιατί η διαφορά στις δονήσεις νεκρών και ζώντων σωμάτων είναι η διαφορά του ρυθμού των δονήσεων.

Ο νόμος του ρυθμού κρύβεται πίσω από τη φύση. Η ανατολή και η δύση του Ήλιου, η αύξηση και η μείωση της σελήνης, η ρυθμική αλλαγή της πλημμύριδας στη θάλασσα και οι αλλαγές των εποχών δείχνουν έναν ρυθμό. Για ποιο λόγο άραγε η μουσική που τονίζει το ρυθμό μας δημιουργεί  την επιθυμία για χορό;

Το μωρό ηρεμεί όταν η μητέρα του το κτυπά  απαλά στην πλάτη, γιατί ενστικτωδώς δίνει ένα ρυθμό στο σώμα του.

Ένα άτομο είναι ρυθμικό και η επιρροή του είναι ηρεμιστική, άλλο είναι άρρυθμο και μας αναστατώνει. Γιατί ο ρυθμός να έχει τέτοια επίδραση πάνω μας; Γιατί οι ίδιοι είμαστε ρυθμός. Ο κτύπος της καρδιάς, ο σφυγμός, η κυκλοφορία του αίματος είναι ρυθμική. Όταν ο ρυθμός αυτός παρεμποδίζεται προκύπτει αταξία, ασθένεια, ενόχληση, απελπισία.

Ο νόμος του ρυθμού μπορεί να θεωρηθεί ότι κυβερνά τέσσερις τομείς στον άνθρωπο:

Α) τον ορθό ή λαθεμένο ρυθμό στο αίσθημα,

Β) τον ορθό ή λαθεμένο ρυθμό στη σκέψη,

Γ) τον ορθό ή λαθεμένο ρυθμό στην ομιλία, και

Δ) τον ορθό ή λαθεμένο ρυθμό στη δράση.

Για παράδειγμα, αν το σώμα χάσει το ρυθμό του, κάτι πάει στραβά στο νου, αν ο νους χάσει το ρυθμό του το σώμα μπερδεύεται, αν η καρδιά χάσει το ρυθμό της ο νους ταράζεται, και αν ο ρυθμός της ψυχής χαθεί τότε όλα πηγαίνουν στραβά.

Επιστημονικές έρευνες που έγιναν πρόσφατα στο νοσοκομείο Piedmont στην  Ατλάντα, απέδειξαν ότι νεογέννητα – κυρίως πρόωρα – που εκτίθενται σε μουσική ακρόαση ειδικά επεξεργασμένων ενδομήτριων ήχων και σε νανουρίσματα με την φωνή της μητέρας, κερδίζουν πολύ γρηγορότερα βάρος και εξέρχονται από τη μονάδα εντατικής θεραπείας νεογνών ταχύτερα σε σχέση με νεογνά που δεν έχουν εκτεθεί σε μουσική.

Ακόμη, έδειξαν ότι η ακρόαση της Κ.448 σονάτας για πιάνο του W.A. Mozart μπορεί να βελτιώνει την ικανότητα επίλυσης περίπλοκων μαθηματικών προβλημάτων. Η ίδια σονάτα επίσης χρησιμοποιήθηκε σαν φάρμακο για την καταστολή κρίσεων σε επιληπτικούς ασθενείς.

Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα επιστημονικά δεδομένα η μουσική επηρεάζει:

τον καρδιακό ρυθμό και το σφυγμό, το ρυθμό της αναπνοής, την αρτηριακή πίεση, τον όγκο του αίματος, τη θερμοκρασία του δέρματος, τη γαστρική κίνηση, τα ανακλαστικά της κόρης του ματιού, την οξυγόνωση του αίματος, τις ορμόνες, την αντιμετώπιση του στρες, του άγχους, του πόνου, των συνεπειών των εγκεφαλικών επεισοδίων, του καρκίνου και της κατάθλιψης.

Μετά από σύγχρονες έρευνες νευροεπιστημόνων γνωρίζουμε ότι:

1) υπάρχει ένας ξεχωριστός μηχανισμός στον εγκέφαλο ο οποίος διαχωρίζει τη μουσική από άλλους ήχους συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας.

2) ότι παρόλο που το δεξί είναι το κυρίαρχο ημισφαίριο της μουσικής η επεξεργασία των διαφόρων μουσικών στοιχείων πραγματοποιούνται ξεχωριστά στον εγκέφαλο.

3) ότι ο άνθρωπος διατηρεί την ικανότητά του να αισθάνεται και να απολαμβάνει τη μουσική πέρα από τις όποιες εγκεφαλικές βλάβες και

4) ότι η μουσική, εκτός από τέχνη των ήχων, αποτελεί πολύπλοκη εκδήλωση της συμπεριφοράς όχι μόνο του ανθρώπου.

Για παράδειγμα, ο Χανς Τζένυ (Ελβετός) πειραματίστηκε με διάφορους ήχους και μουσικές και μελέτησε την επίδρασή τους σε ρινίσματα σιδήρου και σε υδράργυρο. Το πλήθος σχημάτων έδειξε, ότι ο ήχος είναι ο κρυμμένος δημιουργικός παράγων πίσω από τον κόσμο των ορατών μορφών. Οι δονήσεις, οι συχνότητες, η περιοδικότητα και τα ρυθμικά μοτίβα ίσως είναι η γενεσιουργός αιτία της ύλης, αποτελώντας ταυτόχρονα μια γιγάντια μουσική ορχήστρα ηχοχρωμάτων, που αέναα εκτελεί ένα μουσικό έργο εν αγνοία μας.

Ετσι λοιπόν όταν η φιλοσοφία, η επιστήμη, ο μυστικισμός αγγίζουν την κορυφή της γνώσης τους όλα συμφωνούν σε ένα σημείο και αυτό είναι η κίνηση, είναι ο κραδασμός, είναι η δόνηση.

Αυτή η κίνηση έχει δύο όψεις γιατί έχουμε αναπτύξει δύο βασικές ιδιότητες: την όραση και την ακοή. Η όψη που απευθύνεται στην ακοή μας είναι αυτή που ονομάζουμε ήχο, ενώ η άλλη που απευθύνεται στην όραση την αποκαλούμε φως ή χρώμα. Το αποτέλεσμα της σχέσης των ήχων, της σχέσης των χρωμάτων και της σχέσης ήχου και χρώματος είναι η αρμονία.

Καθώς αναπτύσσεται κανείς πνευματικά μέσα στη ζωή αλλάζουν οι προτιμήσεις του για τα χρώματα. Σε κάποιους αρέσουν τα έντονα χρώματα ενώ σε άλλους τα απαλά. Ο λόγος είναι ότι τα έντονα χρώματα έχουν έντονες δονήσεις ενώ τα απαλά έχουν απαλές αρμονικές δονήσεις. Οπότε ανάλογα με τη συναισθηματική κατάσταση προτιμά διαφορετικά χρώματα.

Ετσι:

Το κόκκινο αντιστοιχεί στη νότα ΝΤΟ

Το πορτοκαλί στη νότα ΡΕ

Το κίτρινο στη νότα ΜΙ

Το πράσινο στη νότα ΦΑ

Το μπλε στη νότα ΣΟΛ

Το ίντιγκο στη νότα ΛΑ

Το βιολετί στη νότα ΣΙ και

Το σκούρο κόκκινο πάλι στη νότα ΝΤΟ

Το ίδιο ισχύει και για τον ήχο. Κάθε άτομο έχει τη δική του νότα και έναν ήχο που συγγενεύει με την δική του ιδιαίτερη εξέλιξη. Για άλλη μια φορά έρχεται η φιλοσοφία των Πυθαγόρειων να μας πει πως «Όλα τα όντα τραγουδούν τον Δημιουργό. Ο άνθρωπος όμως αδυνατεί να ακούσει αυτές τις θείες μελωδίες επειδή η ψυχή του είναι εγκλωβισμένη στην ψευδαίσθηση της ύλης. Οταν λοιπόν η ανθρώπινη ψυχή ξανακερδίσει την πραγματική της υπόσταση τότε όχι μόνο θα ακούει την ουράνια χορωδία αλλά θα συμμετέχει και η ίδια στην δοξολογία του Αιώνιου Θεού γιατί η Αρμονία αναγνωρίζει την Αρμονία».

Αντίστοιχα σε χιλιάδες χρόνια αργότερα ένας Σούφι ποιητής και φιλόσοφος (Ιναγιάτ Χαν) αναφέρει σε βιβλίο του:«Η καρδιά ενός ανθρώπου από τη στιγμή που θα διευρυνθεί γίνεται πιο μεγάλη από όλους τους ουρανούς. Δεν είναι πόσο γνωστό πόσο μακρινό είναι το τέρμα, αλλά μια μουσική από μακριά φθάνει στα αυτιά μου. Η μουσική των σφαιρών μοιάζει με τον φάρο στο λιμάνι που φαίνεται από τη θάλασσα και ο οποίος μου δείχνει ότι πλησιάζω στον προορισμό μου.

Τι είδους μουσική θα μπορούσε να ήταν αυτή; Αν δεν υπήρχε αρμονία στην ουσία της ζωής, η ζωή δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει αρμονία σε αυτό τον κόσμο της ποικιλίας. Επομένως η μουσική των σφαιρών είναι η μουσική που αποτελεί την πηγή της δημιουργίας, η μουσική που γίνεται ακουστή όταν ταξιδεύουμε προς το σκοπό όλης της δημιουργίας. Και αυτή την ακούν και την απολαμβάνουν εκείνοι που αγγίζουν τα ίδια τα βάθη της ζωής τους. Γιατί εκείνο που υπήρχε πριν από την δημιουργία ήταν η Τέλεια Ύπαρξη.

Το πνεύμα της έννοιας της τελειότητας που βρίσκεται πέρα από λόγια. Είναι η τελειότητα του κάλλους, της σοφίας, της δύναμης, η τελειότητας της αγάπης και της γαλήνης. Αλλά εκεί που υπάρχουν μάτια πρέπει να υπάρχει και ένα αντικείμενο να το δουν, να το θαυμάσουν, έτσι εκπληρώνεται ο σκοπός των ματιών.

Εκεί όπου υπάρχουν αυτιά, πρέπει να υπάρχει ένας ήχος για να ακουστεί προκειμένου να απολαύσουν την ομορφιά, εκεί βρίσκεται η τελείωση των αυτιών. Έτσι η Τέλεια Ύπαρξη ήταν αναγκαία προκειμένου να αντιληφθεί την ίδια της την τελειότητα, να δημιουργήσει μια περιορισμένη τελειότητα της δικής της Ύπαρξης και έτσι χωρίστηκε σε τρεις όψεις. Αυτή η ιδέα κρύβεται πίσω από την Τριάδα. Ο θεατής, η θέαση και το θέαμα».

Ο ίδιος φιλόσοφος συνεχίζει: «Η μουσική μας βοηθά να εκπαιδευθούμε στην αρμονία. Όταν ακούμε τη μουσική που μας αρέσει, μας συντονίζει σε αρμονία με τη ζωή. Εκείνο που στερεί τον άνθρωπο από όλη την ομορφιά γύρω του είναι η βαρύτητα του σώματος ή η βαρύτητα της καρδιάς. Έλκεται προς τη γη και καθετί γίνεται περιορισμένο.

Μόνο όταν διώξει αυτή τη βαρύτητα γίνεται ανάλαφρος και αποκτά όλες τις καλές τάσεις όπως ευγένεια, ανεκτικότητα, μεγαλοψυχία, αγάπη και εκτίμηση. Η ζωή είναι όπως ο ωκεανός. Όταν δεν υπάρχει εκτίμηση, δεν υπάρχει δεκτικότητα, ο άνθρωπος βυθίζεται σαν ένα κομμάτι σίδερο ή μια πέτρα στο βυθό της θάλασσας.

Δεν μπορεί να επιπλεύσει όπως η βάρκα, που είναι κοίλη και δεκτική.  Τα δύσκολα στην πνευματική ατραπό είναι πάντα εκείνα που έρχονται από τον εαυτό μας. Αυτός που μαθαίνει να βαδίζει την πνευματική ατραπό, πρέπει να γίνει σαν ένα άδειο κύπελλο, προκειμένου ο οίνος της μουσικής και της αρμονίας να χυθεί μέσα στην καρδιά του».

Εργασία Σίσης Γαλανοπούλου

Βιβλιογραφία

1. Ο Μυστικισμός του Ήχου,
2. Η εσωτερική διάσταση της Μουσικής,
3. Η θεραπευτική δύναμη του ήχου,
4. Το μικρό βιβλίο της θεωρίας των χορδών,
5. Ο Πυθαγόρας και η μυστική διδασκαλία του Πυθαγορισμό

Πηγή:εδώ

Ακούστε το αρχαιότερο ελληνικό τραγούδι που σώθηκε ολόκληρο!

Η αρχαιότερη, διασωθείσα ολοκληρωμένη μουσική σύνθεση είναι ο Επιτάφιος του Μικρασιάτη Σείκιλου που έγραψε: «Όσο ζεις λάμψε, καθόλου μη λυπάσαι. Η ζωή διαρκεί για λίγο» Είναι γνωστός ο ρόλος και o σημαντικός ρόλος της μουσικής στην αρχαία ελληνική κοινωνία, καθώς και η παρουσία της σε οποιαδήποτε σημαντική πτυχή αυτής, είτε επρόκειτο για ευχάριστες ή δυσάρεστες συνευρέσεις και συνεστιάσεις. Πλέον, είναι δυνατόν να ακούσουμε το αρχαιότερο γνωστό τραγούδι, παγκοσμίως μάλιστα. Αξίζει να σημειωθεί πως σώζονται τόσο οι στίχοι όσο και η μουσική του τραγουδιού, το οποίο αποδίδεται στον Σείκιλο που έζησε στις Τράλλεις της Μικράς Ασίας, περίπου κατά τον 2 αιώνα π.Χ. Όπως σημειώνεται, ο Σείκιλος έγραψε το τραγούδι αυτό μετά το 200 π.Χ.

Ακούστε το:

Είχε γραφεί σε επιτύμβια κυλινδρική στήλη με ύψος 40 εκατοστών, περιέχοντας ένα επίγραμμα δώδεκα λέξεων και ένα ακόμη τραγούδι δεκαεφτά λέξεων, μαζί με τη μουσική. Αξίζει να σημειωθεί πως οι στίχοι βρίσκονται στην κοινή ελληνική της ελληνιστικής εποχής, ενώ η επιτύμβια στήλη ανακαλύφθηκε στην πόλη Αϊδίνιο (όπως λέγεται σήμερα η άλλοτε πόλη των Τραλλέων) το 1883.

Στην κορυφή της στήλης, αναφέρεται το όνομα του ανθρώπου που το έγραψε, ενώ το θέμα είναι προφανώς επηρεασμένο από την επικούρεια φιλοσοφία, καθώς αποτελεί μια προτροπή να ζήσει κανείς, δίχως να λυπάται και να διστάζει. Συγκεκριμένα: “Όσο ζεις λάμψε, καθόλου μη λυπάσαι. Η ζωή διαρκεί για λίγο, ο χρόνος καθορίζει το τέλος”, είναι το μήνυμα του τραγουδιού. Όπως αναφέρεται, στο κάτω μέρος της στήλης έχει εντοπιστεί η αφιέρωση στην “Ευτέρπηι” (ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΥΤΕΡΠΗΙ στο πρωτότυπο), δίχως ωστόσο να έχει γίνει γνωστό ποια ακριβώς -φιλική, αδερφική, πατρική, συντροφική- σχέση είχε ο Σείκιλος μαζί της.

Σήμερα, η στήλη φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας.

Πηγή: εδώ

Εισαγωγή στη μουσικοθεραπεία

                «Εκεί που τελειώνει η ισχύς των λέξεων αρχίζει αυτή της μουσικής». Ρ. Βάγκνερ

 

Οι ανθρωπιστικές επιστήμες, στην προσπάθειά τους να βρουν έναν ευαίσθητο και

αποτελεσματικό τρόπο να βοηθήσουν τον άνθρωπο, άρχισαν να ερευνούν την

επίδραση της μουσικής στην ανθρώπινη ψυχολογία. Η έρευνα αυτή, στηριζόμενη στο

ξεκίνημά της σε εμπειρικές παρατηρήσεις, τα τελευταία 30 χρόνια έχει

συστηματοποιηθεί και γίνεται πλέον με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια. Η εφαρμογή

των συμπερασμάτων, που προήλθαν από την έρευνα, για θεραπευτικούς και

παιδαγωγικούς σκοπούς, ονομάζεται μουσικοθεραπεία. 

Σκοπός αυτής της νέας επιστήμης, που ασχολείται με την ανθρώπινη συμπεριφορά,  

είναι η θεραπεία αυτής, μέσω της μουσικής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τόσο ο

όρος θεραπεία, όσο και ο όρος μουσική λαμβάνονται με την πλατιά τους έννοια.

Θεραπεία εδώ δεν θεωρείται μόνο η προσπάθεια για αποκατάσταση της σωματικής

υγείας ανθρώπων, αλλά, πολύ περισσότερο, κάθε απόπειρα για ένταξη- μέσω της μουσικής- ατόμων σε μια ομάδα, (άτομα που αποτελούν προβληματικές μειονότητες,

λόγω διανοητικών ή ψυχικών προβλημάτων), μ’ άλλα λόγια κάθε προσπάθεια που

έχει σαν στόχο την επαφή και επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Σύμφωνα με την

ψυχολογία, οι παρωχημένες τραυματικές εμπειρίες κάθε ατόμου, αφήνουν ίχνη πάνω

στις ικανότητές του για ακρόαση, στις δυνατότητές του δηλαδή για επικοινωνία. Έτσι

λοιπόν ο ασθενής, (που μπορεί να είναι κάποιος που πάσχει από κατάθλιψη ως

επιληψία, ένα αυτιστικό παιδί, ή ένα κωφάλαλο, ένας αλκοολικός ή χρήστης

ναρκωτικών) θα πρέπει να ξαναπεράσει όλα τα προηγούμενα στάδια της εξέλιξής του, βλέποντάς τα κάτω από άλλο πρίσμα τώρα, οδηγούμενος από τη μουσική ή τη

φωνή. Επίσης με τον όρο μουσική δε νοείται μόνο το ανθρώπινο ηχητικό

δημιούργημα, αλλά και κάθε ήχος ξεχωριστά, που γίνεται αντιληπτός κυρίως με την

ακοή, αλλά και με άλλες αισθήσεις όπως η αφή. 

Η δύναμη της επιρροής της μουσικής στον ανθρώπινο ψυχισμό, δεν είναι κάτι

καινούργιο. Η εφαρμογή της για θεραπευτικούς σκοπούς είναι τόσο παλιά όσο και η

ιστορία της μουσικής. 

Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες με αναφορές στη μουσικοθεραπεία είναι οι ιατρικοί

αιγυπτιακοί πάπυροι που ανακαλύφθηκαν το 1899 και χρονολογούνται γύρω στο

1500 π.Χ. σ’ αυτούς γίνεται λόγος για την ευνοϊκή επίδραση της μουσικής στη

γονιμότητα της γυναίκας. 

Ωστόσο αυτοί που θεωρούνται πρόδρομοι της σύγχρονης μουσικοθεραπείας, είναι οι

Αρχαίοι Έλληνες. Ανάμεσά τους ο Πυθαγόρας, ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας,

διατύπωσαν θεμελιώδεις αρχές, όσον αφορά την επίδραση του ήχου στον ανθρώπινο ψυχισμό. Η Πυθαγόρεια σχολή υποστήριξε ότι το σύμπαν, η ανθρώπινη ψυχή και η

μουσική υπόκεινται στις ίδιες αρμονικές σχέσεις, η διάσπαση των οποίων επιφέρει

ψυχικές ασθένειες, που η μουσική έχει τη δύναμη να θεραπεύσει. Παρόμοιες ήταν και

οι απόψεις του Πλάτωνα. Αντίθετα ο Αριστοτέλης υποστήριξε τη δύναμη της

επιρροής της μουσικής όχι στο σύνολό της, αλλά των επιμέρους τμημάτων της,

(ρυθμοί, κλίμακες, μελωδία, υφή, ηχόχρωμα των μουσικών οργάνων), που επιδρούν

διαφορετικά ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. 

Πατέρας της σύγχρονης μουσικοθεραπείας θεωρείται ο Ζακ-Εμίλ Νταλκρός (Βιέννη

1865-Γενεύη 1950), σπουδαίος παιδαγωγός, που με τις πρωτοποριακές του απόψεις

σχετικά με το ρόλο της μουσικής στη γενικότερη ανάπτυξη του ατόμου καλλιέργησε

το έδαφος για την ίδρυση της μουσικοθεραπείας. 

Όταν στην Αμερική μετά τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο δημιουργήθηκε η ανάγκη για

ψυχολογική συμπαράσταση στους τραυματίες πολέμου, η μουσική έπαιξε αυτόν το

ρόλο και έτσι συντελέστηκε το πρώτο αποφασιστικό βήμα για τη δημιουργία αυτής

της νέας επιστήμης, με την ίδρυση το 1950 της πρώτης οργάνωσης

μουσικοθεραπείας. Αργότερα ακολούθησαν και άλλες οργανώσεις στην Ευρώπη

καθώς και σε χώρες της Λατινικής Αμερικής. 

Η σύγχρονη μουσικοθεραπεία βασίζεται σε τρεις θεμελιώδεις αρχές-μεθόδους Α.εμπειρία
μέσα από τη δομή (instruction), Β. εμπειρία στην αυτοοργάνωση και Γ. εμπειρία σε σχέση με τους άλλους. (Στην προκειμένη περίπτωση η λέξη εμπειρία δε φανερώνει μόνο, γεγονότα του παρελθόντος, αλλά γεγονότα που γίνονται και κατά το παρόν από τον ασθενή). Η μουσικοθεραπεία προσφέρει στον καθένα την κατάσταση της εμπειρίας των γεγονότων μέσα από συγκεκριμένους τρόπους.

Οι αρχές-μέθοδοι προσπαθούν να συγκεκριμενοποιήσουν τους τρόπους με τους οποίους μπορεί ναδέχεται το άτομο, μια εμπειρία. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας, ο μουσικοθεραπευτής είναι το πρόσωπο που θα αναλάβει την ευθύνη, για να χειριστεί κατάλληλα τη μουσική, - τον συνδετικό κρίκο- μεταξύ του και του ασθενή ή της ομάδας και να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Κανείς μ/θεραπευτής δεν μπορεί

βέβαια ν’ αλλάξει τις εμπειρίες του παρελθόντος του ασθενή, αλλά μπορεί να

οργανώσει μια παροντική κατάσταση, ώστε ο ασθενής να μπορεί να αντιληφθεί αυτές

με διαφορετικό τρόπο, και να τις χρησιμοποιήσει για ένα καλύτερο μέλλον.

Καθεμιά από τις τρεις θεμελιακές αρχές-μεθόδους της μουσικοθεραπείας, στηρίζεται

σε ορισμένες επίσης αρχές, που ταυτόχρονα αποτελούν και ιδιαίτερα γνωρίσματα της μουσικής.

 Έτσι : Α. Η εμπειρία μέσα από την δομή στηρίζεται στις παρακάτω αρχές:

1) Η μουσική απαιτεί η ανθρώπινη συμπεριφορά να έχει συγκεκριμένο ρυθμό, κάποια

δομή στο χρόνο. 2) Επιτρέπει την άμεση συνεχόμενη αντικειμενική συμπεριφορά με ικανότητες που εκφράζονται μέσω αυτής. 3) Η μουσική προκαλεί συμπεριφορά η

οποία επηρεάζει. 4) Προκαλεί συμπεριφορά η οποία είναι προσεγγίσιμη στους

άλλους α) η μουσική απαιτεί αυξημένη ευαισθησία για να την αντιληφθείς και β)

μπορεί να δημιουργήσει ιδέες και σχέσεις έξω από τη μουσική την ίδια.

Η εμπειρία μέσα από τη δομή αναφέρεται σε τέτοιες συμπεριφορές ενός ατόμου, οι

οποίες προέρχονται μέσα από μια μουσική εμπειρία (ενασχόληση). Βάση της είναι ότι

θέτει τον ασθενή σε περιβάλλον, ώστε η μελλοντική του συμπεριφορά ν’ αρχίσει να

καθορίζεται πρωταρχικά από τους μουσικούς παράγοντες της εμπειρίας και όχι από

την προσωπική του εμπειρία με το περιβάλλον. Για να καλλιεργηθούν τα θετικά

συναισθήματα στον ασθενή, η μουσική εμπειρία δεν πρέπει να είναι συνεχής, αλλά

μεθοδική για να αντέξουν στο χρόνο οι επιρροές της. 

Το κίνητρο για την εμπειρία είναι συνήθως η εσωτερική ποιότητα της μουσικής, η

οποία κουβαλάει μαζί της μια πειθώ για μια ορισμένη συμπεριφορά. Σ’ αυτό το

επίπεδο ο ασθενής μπαίνει πλέον σ’ ένα μουσικό περιβάλλον. Αρχίζει να σέβεται

ορισμένους κανόνες του μουσικού περιβάλλοντος. Το να κερδίσεις αυτόν το σεβασμό

γίνεται εύκολα, γιατί προέρχεται από την μουσική και δεν είναι επιβολή ενός ατόμου.

Αυτή η συνειδητοποίηση της μουσικής δομής από το άτομο είναι αναγκαία για να του

δημιουργηθεί μια επεξεργασμένη σύνδεση (συμβόλων-συνειρμών) με την απωθημένη

εμπειρία. 

Μαζί μ’ αυτή τη σύνδεση, ο ασθενής αισθάνεται την ανάγκη ν’ ανακαλύψει τις

δυνατότητές του και να τις κυβερνήσει, να κυριαρχήσει δηλαδή μέσα του. Οι κύριοι

στόχοι της μουσικοθεραπείας είναι να επεκτείνει την προσωρινή αφοσίωση του

ασθενή στη μουσική, να την κάνει πιο ποικίλη και να δημιουργήσει μια κατάσταση

συνειδητότητας. 

Β. Η εμπειρία στην αυτοοργάνωση στηρίζεται στις ακόλουθες αρχές: 1) Η μουσική

δημιουργεί αυτοέκφραση. 2) Η μουσική προκαλεί τους ασθενείς να προσπαθήσουν

να ασχοληθούν με κάτι δημιουργικό. 3) Προκαλεί ευκαιρίες για κοινωνική

αναγνώριση, επιβράβευση και μη-επιβράβευση. 4) Προκαλεί αυτοπεποίθηση που

απορρέει από τις πετυχημένες μουσικές ενασχολήσεις του ασθενή και ανύψωση του

ηθικού του, γιατί νοιώθει το αίσθημα ότι είναι χρήσιμος κι έτσι κερδίζει την εκτίμηση

των γύρω του. 

Η εμπειρία μέσα από την αυτοοργάνωση αφορά εσωτερικές αντιδράσεις που

προέρχονται από την συμπεριφορά του ασθενή κι έχει να κάνει με τους τρόπους, τα

ενδιαφέροντα, τις αξίες του, αυτά που εκτιμά και το τι σημαίνουν γι’ αυτόν αυτά. Η

μέθοδος αυτή βασίζεται στην εσωτερική ικανοποίηση του ασθενή και αφορά την

αισθητική εμπειρία. Σ’ αυτό το επίπεδο ο ασθενής μπορεί ν’ ανακαλύψει ποιος είναι

στην πραγματικότητα, να βρει τους δικούς του τρόπους που θέλει να ζει, να εκτιμά

τον εαυτό του και τις ικανότητές του. μπορεί ακόμη να ανακαλύψει ότι με αυτές τις

ικανότητες μπορεί να βοηθήσει και άλλους. Σκοπός της μουσ/θεραπείας εδώ, είναι να

κάνει τον ασθενή να παίρνει ικανοποίηση, αναγκαία γι’ αυτόν για να ψάξει από μόνος

του και για άλλες τέτοιες εμπειρίες και ν’ ανακαλύψει ότι αυτές οι εμπειρίες οδηγούν

στη διατήρηση μιας επικοινωνίας με το περιβάλλον του. 

Γ. Η εμπειρία σε σχέση με τους άλλους στηρίζεται στις εξής αρχές: 1) Η μουσική

παρέχει τη δυνατότητα στην αυτοέκφραση να γίνει κοινωνικά αποδεκτή. 2) Δίνει τη

δυνατότητα στον ασθενή να έχει τη δική του γνώμη και αντίδραση μέσα στην ομάδα.

3) Η μουσική δίνει τη δυνατότητα για αποδοχή της ευθύνης απέναντι στο άτομο και

στους άλλους προκαλώντας αυτοκινούμενη ή ετεροκινούμενη συμπεριφορά. 4) Η

μουσική προκαλεί επικοινωνία με τους άλλους και κοινωνικοποιεί ομαλά τον ασθενή.

5) Προκαλεί επίσης την εμπειρία της συνεργασίας και του συναγωνισμού με

κοινωνικά αποδεκτές μεθόδους. 6) Η μουσική διασκεδάζει ταυτόχρονα, γεγονός που είναι αναγκαίο για τους θεραπευτικούς σκοπούς. 7) Η μουσική τέλος είναι ικανή να

βοηθήσει να μάθει ο ασθενής «κανόνες» κοινωνικά αποδεκτούς. 

Η μέθοδος αυτή αναφέρεται στη σχέση ασθενή και ασθενή μέσα στην ομάδα. Η μουσική προκαλεί εμπειρίες σε άτομα που είναι μέλη ομάδας. Αυτή είναι η αιτία, ο λόγος για να βρίσκονται μαζί. Συνήθως για να γίνει δεκτό το άτομο στην ομάδα, θα πρέπει να έχει και προηγούμενη μουσική ενασχόληση. Αυτό κάνει τον ασθενή να οργανώνεται σύμφωνα με αυτό που θέλει η ομάδα και να συμβάλλει έτσι σε

καλύτερο αποτέλεσμα. Αυτή η εμπειρία τον κάνει να νιώθει ότι είναι χρήσιμος στους

άλλους. Έτσι αποκτάει ταυτότητα σε μια μεγαλύτερη ομάδα ενώ ταυτόχρονα έχει τη

δυνατότητα για πρόσβαση στην ταυτότητά του. δηλαδή η σύγκρισή του με τους άλλους τον κάνει να συνειδητοποιεί τις ικανότητές του, και να προσπαθεί να φτάσει ολοένα ανώτερους στόχους. Αν όμως η σύγκριση γίνει με αθέμητα μέσα, η προσπάθεια θα απορριφθεί από τον ίδιο τον ασθενή και το ενδιαφέρον του για να

συνεχίσει θα χαθεί. 

Σ’ αυτό το στάδιο, σκοπός της μ/θεραπείας είναι να αυξήσει το πεδίο στην ομάδα,

μέσα στο οποίο να μπορεί ο ασθενής να αντιδρά επιτυχώς. Επίσης να αυξηθεί η

ευκαμψία της συμπεριφοράς του και τέλος να του δοθούν ευκαιρίες- μέσω πάντα της

μουσικής- που θα τον βοηθήσουν να δει τον εαυτό του και τη ζωή του σαν

φυσιολογικά ενταγμένο μέλος της κοινωνίας. 

Οι παραπάνω μέθοδοι εφαρμόζονται σε άτομα με νευρώσεις και ψυχοσωματικές

διαταραχές, για τη θεραπεία κωφαλάλων, σε παιδιά, ή και ανήλικους με γλωσσικά ή

κινητικά προβλήματα, ακόμη σε αυτιστικά άτομα και τέλος σε αλκοολικούς και

τοξικομανείς.

Σε κάθε μια από αυτές τις κατηγορίες το είδος της μουσικής που

χρησιμοποιείται σαν συνδετικός κρίκος ασθενή και μουσικοθεραπευτή είναι ανάλογο

κάθε φορά με την περίπτωση καθώς και την ιδιοσυγκρασία του ασθενή. 

Έτσι για παράδειγμα, σε μια ομάδα παιδιών με προβλήματα επικοινωνίας και

συμπεριφοράς χρησιμοποιούνται σταδιακά οξείς ήχοι. Αυτοί είναι πλούσιοι σε

υψηλές συχνότητες, οι οποίες διεγείρουν τον εγκεφαλικό φλοιό, ενεργοποιώντας το

νευρικό σύστημα, χωρίς να το κουράζουν. Για τη θεραπεία τοξικομανών, γίνεται

ακρόαση συνήθως αργής μουσικής που προκαλεί χαλάρωση του μυϊκού τόνου και

επιβράδυνση του ρυθμού της καρδιάς και της αναπνοής. Μ’ αυτό τον τρόπο

κατευνάζονται οι ανησυχίες τους και τους παρέχεται η δυνατότητα της

ενδοσκόπησης, ενώ ταυτόχρονα η χαλάρωση προκαλεί συναίσθημα ευφορίας, που

ευνοεί μια νέα διαθεσιμότητα και μια μεγαλύτερη δεκτικότητα σε εξωτερικά

ερεθίσματα. 

Εκατοντάδες ακόμη περιπτώσεις όπου εφαρμόζεται με επιτυχία η μουσικοθεραπεία, 

καθιστούν τη μουσικοθεραπεία, επιστήμη της ανθρώπινης προσέγγισης και

επικοινωνίας και αποδεικνύουν για μια ακόμη φορά ότι η μουσική είναι η πιο

ευγενική από τις τέχνες. 

Η μουσική φαίνεται να αποτελεί έναν από τους πιο άμεσους, κατανοητούς και

δημιουργικούς τρόπους επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Οι θεραπευτικές

δυνάμεις της, αυτό δηλαδή που ο άνθρωπος γνώριζε ανέκαθεν εμπειρικά, άρχισαν να

ερευνώνται από κλάδους της ιατρικής επιστήμης κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. 

Σήμερα, από σύγχρονες έρευνες νευροεπιστημόνων γνωρίζουμε ότι: 1) υπάρχει ένας

ξεχωριστός μηχανισμός στον εκγέφαλο ο οποίος διαχωρίζει τη μουσική από άλλους

ήχους συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας (Πέρετζ, 1999), ότι παρόλο που το δεξί

είναι το κυρίαρχο ημισφαίριο της μουσικής (Πάμφιλντ, 1954) η επεξεργασία των

διαφόρων μουσικών στοιχείων πραγματοποιούνται ξεχωριστά στον εγκέφαλο (Σοβέλ-

Πέρετζ, 1999), 3) ότι ο άνθρωπος διατηρεί την ικανότητά του να αισθάνεται και να

απολαμβάνει τη μουσική πέρα από τις όποιες εγκεφαλικές βλάβες (Πέρετζ, 1999), και

4) ότι η μουσική, εκτός από τέχνη των ήχων, αποτελεί πολύπλοκη εκδήλωση της

ανθρώπινης συμπεριφοράς (Ζατόρε 2000). 

Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον πέντε μηχανισμοί εμπλέκονται αποτελεσματικά και

μάλλον ταυτόχρονα στη θεραπευτική διαδικασία, προσδίδοντας στη μουσική τον

μοναδικό τρόπο επίδρασής της σε ολόκληρο το ανθρώπινο σύστημα νους/σώμα. Ο

πρώτος -και ίσως ο μόνος- που έχει ερευνηθεί διεξοδικά και αφορά τις

συναισθηματικές αντιδράσεις του ανθρώπου στη μουσική, έχει σχέση με το

μεταιχμιακό σύστημα (lymbic system). Ο δεύτερος, που δρα σε γνωστικό νοητικό

επίπεδο και αφορά την ιδιότητα της μουσικής να προκαλεί φαντασία, σκέψεις, 

συνειρμούς και εικόνες, σχετίζεται με τον εγκεφαλικό φλοιό (cortex). Ο τρίτος αφορά

την ιδιότητα του ρυθμού της μουσικής να συντονίζει τους εσωτερικούς ρυθμούς στο

σώμα και έχει σχέση με τον θάλαμο (thalamus). Ένας τέταρτος μηχανισμός, που

άρχισε να ερευνάται πρόσφατα, αφορά τον ήχο ως αυτόματο ερέθισμα στα

περιφερειακά και επιδερμικά νεύρα. Τέλος, η πνευματικότητα και οι ψυχοκοινωνικοί

παράγοντες που υπάρχουν στο ομαδικό τραγούδι φαίνεται να παίζουν κυρίαρχο ρόλο

στη διασφάλιση της υγείας. 

Αν και πολλοί μουσικοθεραπευτές είναι της άποψης ότι χρειάζεται να προσδιορίσουμε τον χώρο μας στη θεραπευτική κοινότητα αντί της διαρκούς προσαρμογής μας σε ιατρικά και ψυχολογικά μοντέλα, η μουσικοθεραπεία παραμένει σήμερα μία ψυχοθεραπευτική διαδικασία ολιστικής προσέγγισης, που καθορίζεται από την ανάπτυξη σχέσης αλληλεπίδρασης μεταξύ μουσικοθεραπευτή και πελάτη μέσω της μουσικής. 

Παρότι έχει συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο, που είναι οι σπουδές στη μουσική, 

η μουσικοθεραπεία δεν είναι ξεκομμένη από κλάδους της ιατρικής επιστήμης, τις

άλλες τέχνες και ιδιαίτερα από τις διάφορες σχολές της ψυχολογίας. 

Όμως, ανεξάρτητα από τις θεωρητικές κατευθύνσεις (Φρόιντ, Γιουνγκ, Ράιχ, Σκίνερ, 

Λάινγκ, Περλς κ.ο.κ.) σε επίπεδο προσέγγισης (για τους περισσότερους

μουσικοθεραπευτές) επικρατούν τα θεωρητικά πρότυπα της ουμανιστικής φιλοσοφίας

όπως ειλικρίνεια, αγάπη, αποδοχή, ενσυναίσθηση, τρυφερότητα, χιούμορ και ακόμη

σεβασμός και στήριξη της αυτοαντίληψης του πελάτη ως προς την προσωπική και

κοινωνική του ανάπτυξη. 

Διάφορα προβλήματα φαίνεται να είναι κοινά σε πολλά παιδιά και απορρέουν από

την αδυναμία τους να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν το περιβάλλον τους, αφού

δεν έχουν την εμπειρία να τα επεξεργαστούν γνωσιακά. Ως αποτέλεσμα μιας τέτοιας

πραγματικότητας τα παιδιά συχνά αναπτύσσουν συμπεριφορές που μπορεί να

εκδηλώνονται με διάσπαση της προσοχής, μειωμένη αυτοεκτίμηση, εσωστρέφεια, 

αυτοκαταστροφικές τάσεις, μαθησιακές δυσκολίες, απομόνωση, κατάθλιψη

(εσωστρεφόμενη επιθετικότητα) ή οργή, θυμό, ευερεθιστότηττα, φθόνο, 

παρορμητικότητα κ.λ.π. (εξωστρεφόμενη επιθετικότητα). Όλα αυτά είναι

χαρακτηριστικά γνωρίσματα κάποιων ανθρώπων πολύ πριν από τη διάγνωση του

ψυχιάτρου, αλλά και του ψυχισμού της πλειοψηφίας των εξαρτημένων πολύ πριν

μπουν στη χρήση. Ας μην ξεχνάμε ότι πολλοί τοξικομανείς είναι διπλής διάγνωσης. 

Η προληπτική μουσικοθεραπεία έχει στοιχεία που την κάνουν κατάλληλη για όλες τις

ομάδες του μαθητικού πληθυσμού, αφού η μουσική αντανακλά, δραματοποιεί και

επικεντρώνει σε θετικούς ή αρνητικούς συσχετισμούς με πρόσωπα και γεγονότα και

μας αγγίζει όταν, πολλές φορές, τίποτε άλλο δεν μπορεί. Μέσω της μουσικής ο

θεραπευτής δημιουργεί ένα χώρο/πλαίσιο μέσα στο οποίο ο μαθητής θα νιώσει

ασφάλεια, έμπνευση και πάνω από όλα αποδοχή, αγάπη και ενθάρρυνση, ώστε μέσα

από τους μουσικο-ηχητικούς συμβολισμούς να κάνει συσχετισμούς με τις εσώτερες

εμπειρίες του για να τις συνειδητοποιήσει και να τις εκφράσει. 

Με άλλα λόγια η προληπτική μουσικοθεραπεία στοχεύει: 1) με άμεσο και διασκεδαστικό τρόπο να

φέρει το παιδί σε επαφή με τον εαυτό του και το πρόβλημά του, 2) να το στηρίξει για

να εκφράσει και να μοιραστεί το πρόβλημά του με την ομάδα «εδώ και τώρα», 3) να

το βοηθήσει να νιώσει καλύτερα διαπιστώνοντας ότι και άλλα παιδιά έχουν παρόμοια

προβλήματα, άρα δεν είναι «μόνο του», 4) να το ενθαρρύνει να απελευθερωθεί από

το βάρος των ενοχών του για τις παράλογες συμπεριφορές των «σημαντικών άλλων» 

για τις οποίες δεν ευθύνεται, 5) να μετουσιώσει (sublimate) τις εμπειρίες του και τις

ψυχικές του εντάσεις σε μια οργανωμένη, δημιουργική, αισιόδοξη και κοινωνικά

αποδεχτή ενασχόληση που είναι η μουσική. Σταδιακά το παιδί ανοίγει τους

συναισθηματικούς του δρόμους, αποκτά αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση και καλύτερη

αυτοεικόνα, ενώ μέσα από την ομάδα αναπτύσσεται η συλλογικότητα, η

ενσυναίσθηση και η αλληλεγγύη, που τόσο απελπιστικά απουσιάζουν από τη ζωή

μας. 

Η δεκτικότητα όλων των μαθητών στη μουσικοθεραπευτική διαδικασία και η

προτίμησή τους από τη διδασκαλία της θεωρίας της μουσικής, είναι πραγματικά

εντυπωσιακή. 

Ένα περιστατικό. 

(Το παρακάτω δημοσιεύεται με την έγκριση των γονιών της Χριστίνας). 

Η Χριστίνα Βασίλογλου, με σύνδρομο Τρίτσερς Κόλινς και σοβαρά προβλήματα

ακοής, ομιλίας και αναπνοής, ξεκίνησε παιδαγωγική μουσικοθεραπεία στα 13 της

χρόνια. Αν και δεν μπορούσε να εκφράσει λεκτικά τα συναισθήματά της, οι

εκφράσεις του προσώπου και κάποια δάκρυα που άφηνε να τρέξουν από τα μάτια της

κατά τη διάρκεια της μουσικής ακρόασης, μαρτυρούσαν ότι αισθάνεται τη μουσική

βαθιά και ότι κάνει συσχετισμούς των εσώτερων εμπειριών της με τη μουσική. 

Παρατηρώντας τις αντιδράσεις της στις ενεργητικού τύπου τεχνικές, άρχισα σταδιακά

και με συγκρατημένη αισιοδοξία να διαπιστώνω ότι η Χριστίνα διέθετε μνήμη, 

αντίληψη και κρίση. Μια πραγματικότητα που δεν γινόταν εύκολα αντιληπτή από

τους άλλους, λόγω της μεγάλης δυσκολίας της στη λεκτική επικοινωνία, αλλά και της

αυτιστικής συμπεριφοράς που κατά καιρούς εκδήλωνε και η οποία αντιμετωπιζόταν

πολύ εύκολα στις μουσικές συνεδρίες. 

Διαισθητική, αλλά και μέσα από τη μη λεκτική της επικοινωνίας, καταλάβαινα ότι

ήθελε να παίξει στη φλογέρα τις μελωδίες που έπαιζα εγώ, να με μιμηθεί, να μάθει

από εμένα. Δοκίμασα να της δείξω κάποιους δακτυλισμούς που θα τη βοηθούσαν, 

αλλά η αποτυχία της, της δημιούργησε φοβερό άγχος και θυμό. Στη συνέχεια

προσπάθησα -πρώτα παραστατικά και αργότερα με τη συμβολική τους γραφή- να της

μάθω αξίες φθογγόσημων και μουσικά διαστήματα, τα οποία τραγουδούσε και έπαιζε

στο μεταλλόφωνο και τη φλογέρα. Πράγματι, σε διάστημα δύο χρόνων η Χριστίνα

μπορούσε άνετα να διαβάσει παρτιτούρα και να παίξει εύκολες μελωδίες στη

φλογέρα με συνοδεία κιθάρας. 

Παρ’ όλα αυτά ένιωθα έντονα προβληματισμένη, γιατί ενώ εξελισσόταν

ικανοποιητικά και χαιρόταν γι’ αυτό, επέμενε να μουντζουρώνει το πρόσωπό της, που

μόλις είχε ζωγραφίσει. Την ενέταξα σε μια μικρή ομάδα με άλλα τρία άτομα με

ειδικές ανάγκες, που όμως δεν διέθεταν ούτε το ταλέντο ούτε τις δεξιότητές της. 

Αποδείχτηκε καλή εμπειρία για τα άλλα παιδιά που ήθελαν να τη μιμηθούν, όχι όμως

και για την ίδια. 

Βέβαια, η Χριστίνα παρακολουθούσε αρκετά χρόνια μαθήματα ειδικής αγωγής σε ομάδα με άτομα με ειδικές ανάγκες. Μήπως τελικά δεν αντιλαμβανόταν τον εαυτό της ως άτομο με ειδικές ανάγκες; Με αυτήν τη σκέψη την παρότρυνα να συμμετάσχει σε μία μουσικοπαιδαγωγική ομάδα με οκτώ φυσιολογικά άτομα της ηλικίας της, ενώ

παράλληλα συνεχίζαμε τις ατομικές συνεδρίες. Η ομαδική αυτή εμπειρία οδήγησε τη Χριστίνα στην αυτοπραγμάτωσή της, που είναι η ζωγραφική τέχνη, όπως εύκολα διαπιστώνει κανείς από τα έργα της. Στις συνεδρίες μας συνεχίζει να επανέρχεται

ύστερα από μικρά διαλείμματα και αυτοσχεδιάζει καταπληκτικά στη φυσαρμόνικα, 

ενώ από πρόπερσι ξεκίνησε να πειραματίζεται στην κιθάρα. Ποιος μπορεί να ξέρει τι

θα προκύψει στη συνέχεια; 

Αναμφισβήτητα η Χριστίνα χρωστάει μεγάλο μέρος της εξέλιξής της στη μουσική

της εμπειρία, αλλά το μεγαλύτερο στους αξιαγάπητους γονείς της, που από την αρχή

τη δέχτηκαν και την αγάπησαν άνευ όρων. Εξάλλου αυτό είναι και το ζητούμενο για

κάθε παιδί.

Τα παραπάνω είναι ένα απόσπασμα από μία έρευνα της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη (Φιλόλογος, Ιστορικός) για τον ρόλο των Τεχνών στη διατήρηση και ανακτηση της ψυχικής υγείας του ανθρώπου.

Οι φωτογραφιες ειναι απο το google search

Συμβουλές σε Νέους Μουσικούς απο τον Robert Schumann

Επιμελείται ο Φώτης Ρήνας

[Όλες οι ακόλουθες μουσικές συμβουλές θεωρώ πως είναι αρκετά ενδιαφέρουσες για κάθε μουσικό. Σας τις μεταφέρω ως έχουν, από τον ιστότοπο που αναφέρεται παρακάτω.]

Οι μουσικές συμβουλές που ακολουθούν γράφτηκαν από τον Schumann για να συνοδεύσουν την γνωστή κι αγαπημένη συλλογή κομματιών για πιάνο “Album für die Jugend”. Eνώ βρέθηκαν με το χειρόγραφο του έργου τυπώθηκαν μόνο στην δεύτερη έκδοσή του. Σπανίως ανατυπώνονται σε σημερινές εκδόσεις αν και θεωρώ ότι είναι εξίσου σημαντικές με τα ίδια τα κομμάτια. Ο πρωτότυπος τίτλος των Συμβουλών είναι “Musikalische Haus- und Lebensregeln”, ο Η.Η Pierson τον μετέφρασε στην αγγλική “Advice to Young Musicians” και ο Paul Merrick “Musical Rules of Home and in Life”.

Σε αυτούς τους Κανόνες – Συμβουλές δεν θα βρει σοφά αποφθέγματα μόνον ο νεαρός πιανίστας, αλλά και ο επαγγελματίας και ο συνθέτης, ο κάθε μουσικός γενικότερα. Οι Συμβουλές πολλές φορές, και με την Ζεν διατύπωσή τους, υπερβαίνουν τις απλές συμβουλές μελέτης, και γίνονται καλλιτεχνική ηθική, στάση ζωής. Μαθαίνουμε επίσης αρκετά για τον ίδιο τον Schumann, για τον τρόπο που σκεφτόταν κι αντιμετώπιζε την Τέχνη.

1. Η καλλιέργεια των ακουστικών δεξιοτήτων είναι εξαιρετικά σημαντική. Μάθε να αναγνωρίζεις κλίμακες και φθόγγους. Να είσαι ικανός να αναγνωρίζεις τον φθόγγο που παράγει ένα τζάμι που τρίζει, ο κούκος του ρολογιού, ένα κουδούνι…
2. Να είσαι εξαιρετικά επιμελής στην μελέτη κλιμάκων και άλλων δακτυλικών ασκήσεων. Πολλοί θεωρούν εντούτοις ότι η συνεχής μελέτη τεχνικών ασκήσεων θα τους καταστήσει ικανούς να μπορούν να παίξουν τα πάντα. Είναι σαν να προσπαθείς να πεις την ΑΒ κάθε μέρα όλο και πιο γρήγορα. Χρησιμοποίησε τον χρόνο σου καλύτερα.
3. Έχει εφευρεθεί το λεγόμενο “σιωπηλό κλαβιέ”. Δοκίμασέ το για λίγο και θα δεις ότι δεν έχει αποτέλεσμα. Ο μουγγός δεν μπορεί να σε μάθει να μιλάς.
4. Να κρατάς αυστηρά το tempo όταν παίζεις. Το παίξιμο μερικών βιρτουόζων μοιάζει με το περπάτημα μεθυσμένου. Μην αντιγράψεις τέτοιο παίξιμο.
5. Μάθε από νωρίς τους βασικούς κανόνες της Αρμονίας.
6. Μην σε φοβίζουν λέξεις όπως Θεωρία, Ενάριθμο Βάσιμο, Αντίστιξη κλπ. Μπορούν να γίνουν φίλοι σου αν τους προσεγγίσεις με φιλικό τρόπο.
7. Ποτέ μην παίζεις χωρίς πλήρη συγκέντρωση και μην σταματάς στο μέσον ενός κομματιού.
8. Το να επιβραδύνεις ή να επιταχύνεις το tempo είναι πολύ σοβαρό λάθος.
9. Να παίζεις ευκολότερα του επιπέδου σου κομμάτια σωστά και όμορφα, αυτό είναι χρησιμότερο από μια μέτρια εκτέλεση ενός δύσκολου κομματιού.
10. Ποτέ μην παίζεις σε ένα ξεκούρδιστο όργανο.
11. Δεν πρέπει να παίζεις μόνο τα κομμάτια σου στο πιάνο, αλλά και να είσαι ικανός να τα τραγουδάς χωρίς την βοήθειά του. Εξάσκησε τη φαντασία σου να αναπαράγει όχι μόνον την μελωδία μιας σύνθεσης, αλλά και την αρμονία που την συνοδεύει.
12. Ακόμη κι αν δεν έχεις καλή φωνή προσπάθησε να τραγουδάς χωρίς την βοήθεια οργάνου, έτσι θα βελτιώσεις την μουσική ακοή σου. Αν από την άλλη έχεις μια όμορφη φωνή, δες το σαν δώρο από τον Θεό και μην χάσεις την ευκαιρία να την καλλιεργήσεις.
13. Πρέπει να φτάσεις στο σημείο να καταλαβαίνεις την μουσική απλά κοιτάζοντάς την στο χαρτί.
14. Όταν παίζεις μην σε απασχολεί το ποιος μπορεί να σε ακούει.
15. Πάντα να παίζεις όμως σαν να σε ακούει ένας Μεγάλος Δάσκαλος.
16. Αν πρόκειται να παίξεις μια σύνθεση prima vista, ρίξε πρώτα μια προσεκτική ματιά σε όλη την παρτιτούρα.
17. Αν έχεις τελειώσει την καθημερινή μελέτη σου και αισθάνεσαι κουρασμένος μην πιέσεις τον εαυτό σου να συνεχίσει. Είναι καλύτερα να ξεκουραστείς παρά να συνεχίσεις να δουλεύεις χωρίς ευχαρίστηση και ενθουσιασμό.
18. Σαν ενήλικας, μην παίζεις κομμάτια που είναι απλά στη μόδα. Ο χρόνος είναι πολύτιμος. Θα χρειαζόσουν εκατό ζωές για να παίξεις όλα τα κομμάτια που αξίζει να παιχθούν.
19. Τα παιδιά δεν θα έχουν καλή υγεία σαν ενήλικες αν τρώνε γλυκά, κέικ και παγωτά. Το ίδιο συμβαίνει και με την πνευματική τροφή, πρέπει να είναι πλήρης και υγιεινή. Μια τέτοια τροφή παρέχουν οι Μεγάλοι Δάσκαλοι.
20. Η τεχνική επιδεξιότητα έχει αξία μόνον όταν υπηρετεί έναν υψηλότερο σκοπό.
21. Δεν πρέπει να προάγεις κακές συνθέσεις, αντίθετα πρέπει να καταβάλλεις κάθε προσπάθεια να μην παιχθούν.
22. Δεν πρέπει να παίζεις κακές συνθέσεις, ούτε καν πρέπει να τις ακούς εκτός κι αν είσαι υποχρεωμένος.
23. Μην αναπτύξεις τεχνική bravura παιξίματος. Να προσπαθείς να αναδείξεις αυτό που ο συνθέτης είχε κατά νου και τίποτα περισσότερο, οτιδήποτε πέραν τούτου είναι καρικατούρα.
24. Είναι βδελυρό να προσθέσεις, να αφαιρέσεις ή να καλλωπίσεις μια σύνθεση ενός καλού συνθέτη. Είναι η μεγαλύτερη προσβολή στην Τέχνη.
25. Θα γλιτώσεις χρόνο αν συμβουλεύεσαι τους μεγαλύτερους και πιο έμπειρους για το πια κομμάτια πρέπει να επιλέξεις να μελετήσεις.
26. Πρέπει να αποκτήσεις μια βαθιά και πλήρη γνώση των σημαντικότερων έργων των μεγάλων δασκάλων.
27. Μην σε παρασύρει το χειροκρότημα που απολαμβάνουν οι αποκαλούμενοι βιρτουόζοι. Περισσότερη αξία να έχει για σένα η εκτίμηση των καλλιτεχνών παρά των μαζών.
28. Τα πράγματα που είναι σήμερα στη μόδα αύριο δεν είναι, κι αν σε όλη σου τη ζωή ακολουθείς τη μόδα κανείς δεν θα σε σέβεται.
29. Θα σου κάνει κακό να παίζεις μόνο για να ευχαριστήσεις το κοινό σου. Κοίτα τον ακροατή στα μάτια και μην παίξεις τίποτα για το οποίο βαθιά μέσα σου αισθάνεσαι ντροπή.
30. Μην χάνεις την ευκαιρία να παίζεις με άλλους μουσικούς σε ντούο, τρίο κλπ. Αυτό θα βελτιώσει και θα ζωντανέψει το παίξιμό σου. Να συνοδεύεις τραγουδιστές συχνά.
31. Αν ο καθένας ήθελε να παίζει το πρώτο βιολί σε μια ορχήστρα δεν θα υπήρχαν ορχήστρες. Κάθε μουσικός πρέπει να εκτιμά τη θέση του.
32. Να αγαπάς το όργανό σου αλλά να μην νομίζεις ότι είναι το μοναδικό και το πιο σημαντικό. Να θυμάσαι ότι υπάρχουν κι άλλα που είναι εξίσου όμορφα.
33. Όταν ενηλικιωθείς να ασχολείσαι περισσότερο με τις παρτιτούρες παρά με τους βιρτουόζους.
34. Να μελετάς φούγκες των Μεγάλων Δασκάλων, κυρίως του Johann Sebastian Bach. Μελετώντας καθημερινά το “Καλά Συγκερασμένο Πληκτροφόρο” να είσαι σίγουρος ότι θα γίνεις ένας καλός μουσικός.
35. Να διαλέγεις φίλους που ξέρουν περισσότερα από σένα.
36. Να αποζητάς την ανάπαυση από την μουσική σου ενασχόληση στην ποίηση. Να βγαίνεις για βόλτα συχνά.
37. Μπορείς να μάθεις αρκετά από τους τραγουδιστές, αλλά μην εμπιστεύεσαι οτιδήποτε σου λένε.
38. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στον κόσμο. Να είσαι μετριόφρων, τίποτα δεν μπορείς να ανακαλύψεις ή να σκεφτείς που δεν έχει το έχει ανακαλύψει ή σκεφτεί κάποιος άλλος. Αν σκεφτείς κάτι πρωτότυπο, θεώρησέ το δώρο εξ ουρανού και μοιράσου το με τους άλλους.
39. Η μελέτη της Ιστορίας της Μουσικής μαζί με την ακρόαση έργων Δασκάλων διαφορετικών περιόδων είναι η γρηγορότερη θεραπεία του εφησυχασμού και της ματαιοδοξίας.
40. Ένα καλό βιβλίο μουσικής είναι το: “Περί της Καθαρότητας της Μουσικής Σύνθεσης” του Thibaut. Να το διαβάζεις συχνά όταν είσαι μεγαλύτερος σε ηλικία.
41. Αν περάσεις έξω από μια εκκλησία και ακούσεις εκκλησιαστικό όργανο να παίζει μπες μέσα κι άκου με προσοχή. Αν είσαι τόσο τυχερός κι ο οργανίστας σου επιτρέψει να βάλεις τα χέρια σου στο όργανο, μείνε έκπληκτος από την ισχυρή δύναμη της Μουσικής.
42. Μην χάνεις ευκαιρία να μελετάς στο εκκλησιαστικό όργανο. Κανένα άλλο όργανο δεν παίρνει τόσο γρήγορα εκδίκηση από ένα κακό παίξιμο ή μια κακή σύνθεση.
43. Να τραγουδάς συχνά σε χορωδία, ιδίως τις εσωτερικές φωνές. Αυτό θα σε κάνει μουσικό.
44. Τι τελοσπάντων σε κάνει “μουσικό”; Δεν είσαι μουσικός αν κοιτάς με αγωνία τις νότες και προσπαθείς να φτάσεις στο τέλος του κομματιού. Δεν είσαι μουσικός όταν κάποιος που σου γυρνά σελίδες, γυρίσει κατά λάθος δυο μαζί και συ δεν μπορείς να συνεχίσεις. Μουσικός είσαι όταν σε ένα κομμάτι που δεν το έχεις ξαναδεί αισθάνεσαι τι θα μπορούσε να ακολουθήσει, με άλλα λόγια όταν έχεις την μουσική όχι στα δάκτυλα αλλά στην καρδιά σου.
45. Και πως γίνεται κανείς “μουσικός”; Αγαπημένο μου παιδί, τα πιο σημαντικά πράγματα, όπως το καλό αυτί και η γρήγορη διανοητική αντίληψη, είναι δώρα εξ ουρανού. Να ξέρεις πάντως ότι τα όποια χαρίσματα σου έχουν δοθεί μπορούν να βελτιωθούν. Δεν θα το πετύχεις αυτό με το να κλειστείς σαν ερημίτης και να μελετάς νυχθημερόν τεχνικές σπουδές, αλλά μάλλον παίρνοντας ενεργά μέρος σε ποικίλες μουσικές δραστηριότητες, ιδιαίτερα αυτές που περιλαμβάνουν χορωδίες και ορχήστρες.
46. Να μάθεις από νωρίς τις εκτάσεις των διαφόρων τύπων της ανθρώπινης φωνής. Άκου με προσοχή χορωδίες, ανακάλυψε ποια μουσικά διαστήματα έχουν μεγαλύτερη ένταση και πια αρμόζουν σε έναν πιο μαλακό και ευγενικό χειρισμό.
47. Να ακούς συχνά όλα τα είδη παραδοσιακής μουσικής. Είναι ένας θησαυρός όμορφων μελωδιών και σου αποκαλύπτουν τον χαρακτήρα των διαφόρων εθνών.
48. Να μάθεις από νωρίς να διαβάζεις στα κλειδιά του Ντο, αλλιώς θα χάσεις θησαυρούς του παρελθόντος.
49. Μάθε να διακρίνεις από νωρίς τα ηχοχρώματα των διαφόρων οργάνων, και προσπάθησε να τα εντυπώσεις στη μνήμη σου.
50. Μην χάνεις ευκαιρία να ακούσεις μια καλή όπερα!
51. Να εκτιμάς το παλιό και να προσεγγίζεις το καινούριο με ζεστή καρδιά. Μην είσαι προκατειλημμένος με ονόματα που σου είναι άγνωστα.
52. Μην κρίνεις μια σύνθεση με την πρώτη ακρόαση. Τα στοιχεία μιας σύνθεσης που τραβούν πρώτα την προσοχή σου δεν είναι και τα καλύτερα. Πρέπει να μελετάς τους Μεγάλους Δασκάλους. Πολλά πράγματα θα κατανοήσεις μόνο σε μεγαλύτερη ηλικία.
53. Πρέπει να μπορείς να διακρίνεις μια σύνθεση που είναι αληθινό έργο τέχνης από μια που έχει γραφεί για να ευχαριστήσει ερασιτέχνες. Να προασπίζεσαι την πρώτη, μην λογομαχείς για την δεύτερη.
54. Οι ερασιτέχνες αγαπούν την μελωδία. Σίγουρα δεν υπάρχει μουσική χωρίς μελωδία. Αυτό όμως που οι ερασιτέχνες εννοούν σαν μελωδία είναι κάτι απλό και ευχάριστο ρυθμικά. Υπάρχουν όμως και μελωδίες διαφορετικού τύπου, αν ρίξεις μια ματιά στον Bach, τον Mozart και τον Beethoven θα βρεις εκατοντάδες διαφορετικές μελωδικές μορφές, που αν τις γνωρίσεις, σύντομα θα βαρεθείς την ευτελή μελωδική μονοτονία των τελευταίων Ιταλικών οπερών.
55. Είναι ωραίο να μπορείς να κατασκευάζεις μελωδίες πάνω στο πιάνο, ακόμη πιο ωραίο όμως είναι να μπορείς να τις συνθέτεις μες το μυαλό σου, έτσι αρχίζεις να αναπτύσσεις μια εσωτερική αίσθηση της μουσικής. Τα δάκτυλα πρέπει να εκτελούν εντολές του μυαλού κι όχι το αντίθετο.
56. Αν σε ενδιαφέρει η σύνθεση κι αρχίζεις να συνθέτεις κάνε όλη την εργασία στο μυαλό σου. Να δοκιμάζεις ένα κομμάτι στο όργανο μόνον αφού το έχεις τελειώσει. Αν η μουσική πηγάζει από μέσα σου, αν πραγματικά την αισθάνεσαι, τότε θα την αισθανθούν και οι άλλοι με τον ίδιο τρόπο.
57. Αν ο Θεός σε προίκισε με μια ζωηρή φαντασία, τότε συχνά θα περνάς ώρες στο πιάνο αναζητώντας εκείνες τις αρμονίες που θα εκφράσουν τις πιο εσωτερικές σου σκέψεις. Είναι εύκολο να εγκλωβιστείς στον μαγικό κύκλο των αισθημάτων. Αυτά είναι τα ευτυχισμένα χρόνια της νεότητας. Πρόσεξε όμως μήπως το ταλέντο σου σε οδηγήσει στο να χάσεις χρόνο και ενέργεια σε φαντάσματα του μυαλού. Η κατάκτηση της μουσικής φόρμας και η ικανότητα να διαμορφώνεις καθαρά τις μουσικές σου σκέψεις μπορούν να αποκτηθούν μόνον με την καταγραφή της μουσικής, γι’ αυτό γράφε περισσότερο και ονειρέψου λιγότερο.
58. Μάθε από νωρίς την Τέχνη της διεύθυνσης ορχήστρας και παρακολούθησε με προσοχή καλούς μαέστρους. Προσπάθησε να διευθύνεις έργα με τη φαντασία σου, αυτό θα σε κάνει να σκέφτεσαι καθαρότερα.
59. Προσπάθησε να διαπρέψεις στην Τέχνη της ζωής, όπως και στις άλλες Τέχνες και σε όλους τους τομείς της Γνώσης.
60. Οι ηθικοί νόμοι είναι και νόμοι της Τέχνης.
61. Βελτιώνεσαι με σκληρή δουλειά κι επιμονή.
62. Με μια λίβρα σίδερο που αξίζει λίγες πένες μπορούν να κατασκευαστούν χιλιάδες ελατήρια ρολογιών που αξίζουν εκατοντάδες χιλιάδες. Αξιοποίησε την λίβρα που σου έδωσε ο Θεός.
63. Χωρίς ενθουσιασμό τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί στην Τέχνη.
64. Σκοπός της Τέχνης δεν είναι η απόκτηση πλούτου. Προσπάθησε να γίνεις μεγάλος καλλιτέχνης, όλα τα άλλα θα προκύψουν από αυτό.
65. Μόνον όταν κατανοήσεις την μορφή ενός έργου θα σου αποκαλυφθεί το πνεύμα του.
66. Πιθανώς μόνο η ιδιοφυΐα καταλαβαίνει την ιδιοφυΐα.
67. Λέγεται ότι τέλειος μουσικός είναι εκείνος που αφού ακούσει ένα πολύπλοκο ορχηστρικό έργο μπορεί να αναπαράγει στη φαντασία του την παρτιτούρα με κάθε λεπτομέρεια. Αυτό είναι το υψηλότερο δυνατό επίπεδο που μπορεί να φτάσει ένας μουσικός.
68. Η μάθηση δεν τελειώνει ποτέ.

Ο Ρόμπερτ Αλεξάντερ Σούμαν, [Robert Schumann], Γερμανός ρομαντικός συνθέτης, γεννήθηκε στις 8 Ιουνίου 1810 στο Τσβίκαου της Σαξονίας και πέθανε στις 29 Ιουλίου 1856 στη Βόννη, όπου και τάφηκε. Ήταν παντρεμένος από το 1840 με την Κλάρα Φρίντριχ Βικ, [Wieck], [εξαιρετικά ταλαντούχα πιανίστρια και συνθέτρια], κόρη του γνωστού πιανίστα και δασκάλου του.

Τα έργα του είναι ένας σπάνιος συνδυασμός τρυφερότητας και πάθους. Έγραψε μουσική για πιάνο, αλλά σπουδαιότερες είναι οι συμφωνίες του που θεωρούνται η μεγαλύτερη δημιουργία για την εποχή του Μπετόβεν. Ασχολήθηκε με όλα τα είδη μουσικής και στα τελευταία χρόνια της ζωής του στράφηκε και προς τη θρησκευτική μουσική.

Πηγή: εδώ